بازنمایی مضمون کارزار در چند نگارة رزمی از دو شاهنامة قاجاری (داوری و عمادالکتاب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

ندارد

10.22051/pgr.2021.36018.1107

چکیده

شاهنامه، منظومة حماسی است که بیش از هر اثر ادبی فارسی، به استنساخ و تصویر درآمده است. شاهنامه‌های داوری و عمادالکتاب، دو نمونه از آخرین نسخ دستنویس عصر قاجار هستند که به ترتیب مقارن با فرمانروایی چهارمین و پنجمین حکمرانان این سلسله یعنی در عهد ناصری و مظفری شکل گرفته‌ و مسلماًً هر دو به تبعیت از متن ادبی، نسبت به تصویرنگاری داستان‌های رزمی شاهنامه اقدام کرده‌اند. هدف این مقاله، مطالعه در چگونگی بازنمایی مفهوم جدال و پیکار در دو شاهنامه داوری و عمادالکتاب است که از طریق مطالعه تحلیلی ـ تطبیقی و با نمونه‌گیری احتمالی طبقه‌بندی شش صحنة رزم از این دو مجموعه دنبال می‌شود. براین اساس پرسش آن است: در مجالس رزمی مصور در دو شاهنامة قاجاری داوری و عمادالکتاب، بازشناسی مضمونی و تشخیص شخصیت‌های محوری، چگونه و با نظر به چه مؤلفه‌هایی امکان‌پذیر می-گردد؟ نتیجة بررسی‌ها نشان می‌دهد به رغم تفاوت‌های صوری قابل ملاحظه در تصویرنگاری هر دو اثر؛ نمایش صحنه‌های رزم با اسلوب تقریباً ثابتی دنبال می‌شده است تاآنجاکه یگانگی عناصر ترکیب تصویری همچون شکل، رنگ و اندازه در سپاه خودی و دشمن مانع تمایز ایشان از یکدیگر می‌شود و حتی بازشناسی شخصیت‌های محوری داستان یعنی سرکردگان سپاه نیز به نقص دچار می‌گردد. با این حساب می‌توان ادعا کرد در این صحنه‌ها، نمایش مضمون و محتوای رزم نسبت به شخصی-سازی داستان اولویت دارد و تمییز دقیق احتمالی موضوع یا شناسایی شخصیت‌ها نه‌فقط با رجوع به نگاره که با تسلط بر متن ادبی
امکان‌پذیر خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Representation of Warfare in Some Epic Persian Paintings from Two Shahnameh Manuscripts of the Qajar (the Davari and the Emad ol-Kottab Versions)

نویسنده [English]

  • ameneh mafitabar
الزهرا
چکیده [English]

The Shahnameh is an epic poem with the largest number of copies and illustrations among Persian literary works. The Davari Shahnameh and Emad ol-Kottab Shahnameh are two works among the latest manuscripts of the Qajar era, produced contemporaneously with the reign of the fourth and fifth rulers of this dynasty, i.e. the Nasseri and Mozaffari eras, respectively. Following their literary texts, the two manuscripts have illustrated the epic stories. This article focused on how the concept of battle is represented in Davari and Emad ol-Kottab Shahnameh manuscripts. To this end, an analytical-comparative study was conducted and six battle scenes were selected from the two manuscripts using the stratified probability sampling method. The research question was: "How and based on which components is it possible to recognize the themes and main characters in the illustrated epic scenes of the Davari and Emad ol-Kottab Shahnameh manuscripts of the Qajar era?" The results showed that despite their considerable stylistic differences in illustration, the two manuscripts have depicted the battle scenes in an almost similar way, so that all of the six sampled paintings have similarly depicted the troops' military cover, oblique angle position, confrontation on the two sides of the frame, and even intertwisting and entanglement. Thus, the two manuscripts' use of similar visual arrangements, defined by their use of similar visual elements in the insider and enemy corps, makes it impossible to distinguish between them. On this account, it becomes difficult to recognize even the main characters of the story, i.e. the corps leaders. Therefore, it can be argued that the display of the theme and content of battles is prioritized over the personalization of the story in these scenes, and the precise recognition of the subject or characters involves not only referring to the painting but also mastering the literary text.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qajar
  • Persian Painting
  • Davari Shahnameh
  • Emad ol-Kottab Shahnameh
  • Epic Persian Painting